Главные новости
Налоговый кодекс Казахстана: основные изменения и новые возможности
Маргарита Бутина
03.02.2026
Фейковая аренда: в Семее ложные объявления оставили людей без денег
Маргарита Бутина
03.02.2026
МВД предупредило об ответственности за распространение ложной информации и провокации
Динмухамед Бейсембаев
03.02.2026
Автобус с вахтовиками опрокинулся на трассе под Семеем
Динмухамед Бейсембаев
03.02.2026
Лента новостей
ҚСЗИ директоры: жаңа Конституциядағы діннің мемлекеттен бөлінуі – бұл қоғамның көп жылғы сұранысына берілген жауап
Динмухамед Бейсембаев
03.02.2026
Ценные моменты важного дня - военные в Семее приняли присягу
Маргарита Бутина
03.02.2026
Жаңа салық кодексі: негізгі өзгерістер мен жаңа мүмкіндіктер
Динмухамед Бейсембаев
03.02.2026
Қазақстан Республикасының жаңа Конституциясының жобасы. Мемлекет архитектурасында не өзгереді және бұл адамға не береді?
Динмухамед Бейсембаев
03.02.2026
Проект новой Конституции Республики Казахстан. Что меняется в архитектуре государства и как это повлияет на жизнь граждан
Динмухамед Бейсембаев
03.02.2026
Налоговый кодекс Казахстана: основные изменения и новые возможности
Маргарита Бутина
03.02.2026
Фейковая аренда: в Семее ложные объявления оставили людей без денег
Маргарита Бутина
03.02.2026
«Ауыл» партиясы оценила конституционную реформу как исторический шаг, определяющий вектор развития страны
Динмухамед Бейсембаев
03.02.2026
«Ауыл» партиясы Конституциялық реформаны еліміздің даму бағытын айқындайтын тарихи қадам деп бағалады
Динмухамед Бейсембаев
03.02.2026
МВД предупредило об ответственности за распространение ложной информации и провокации
Динмухамед Бейсембаев
03.02.2026
Автобус с вахтовиками опрокинулся на трассе под Семеем
Динмухамед Бейсембаев
03.02.2026
В области Абай автовладельцы все чаще сохраняют госномера при продаже машин
Маргарита Бутина
03.02.2026
Военная полиция области Абай проводит профилактику в воинских частях гарнизона
Динмухамед Бейсембаев
03.02.2026
«Ақ жол» партиясы Жаңа Конституция жобасын қолдаудың ортақ ұстанымын қалыптастырды
Динмухамед Бейсембаев
03.02.2026
«Ак жол» поддержал ключевые положения проекта Новой Конституции
Динмухамед Бейсембаев
03.02.2026
Акция «Народный бухгалтер» в Казахстане: за два месяца провели 17,5 тысячи консультаций
Динмухамед Бейсембаев
03.02.2026
Умный город: в области Абай сосредоточились на поэтапном введении цифровизации
Динмухамед Бейсембаев
03.02.2026
Граффити смерти - в области Абай закрашивают пропаганду наркотиков
Маргарита Бутина
02.02.2026
На трассе в области Абай остановили внедорожник с 18 килограммами марихуаны
Динмухамед Бейсембаев
02.02.2026
Спортивные ценности: в Семее лыжня объединила поколения против экстремизма
Динмухамед Бейсембаев
02.02.2026
На страже порядка - в области Абай пресекли около 200 нарушений
Маргарита Бутина
02.02.2026
Фракция «Ауыл» партиясы» поддержала проект изменений в Конституцию РК
Динмухамед Бейсембаев
02.02.2026
Медики области Абай поддержали проект новой Конституции
Динмухамед Бейсембаев
02.02.2026
Вектор поддержки - конституционную реформу продолжают обсуждать в Казахстане
Маргарита Бутина
02.02.2026
Respublica партиясы активінің кеңейтілген отырысы: конституциялық реформаны қолдаудың бағыты айқындалды
Динмухамед Бейсембаев
02.02.2026
Экология как норма: Президент призвал укреплять культуру чистоты
Динмухамед Бейсембаев
30.01.2026
Технологии
Регионы
Фейковая аренда: в Семее ложные объявления оставили людей без денег
Маргарита Бутина
03.02.2026
МВД предупредило об ответственности за распространение ложной информации и провокации
В МВД заявили о росте случаев распространения недостоверной информации и провокационных сообщений в социальных сетях и мессенджерах. Отмечается, что в публичном пространстве намеренно искажаются факты и распространяются ложные сведения, в том числе касающиеся проекта новой Конституции Республики Казахстан. Такие действия вводят граждан в заблуждение и создают риски дестабилизации общественной обстановки. К примеру, житель Алматы распространял в сети недостоверную информацию о том, что в проекте новой Конституции якобы отменен запрет на продажу земли иностранцам. Как сообщил начальник департамента – официальный представитель МВД Шынгыс Алекешев, эти сведения не соответствуют действительности и были официально опровергнуты центром по борьбе с дезинформацией. В связи с этим гражданин привлечен к ответственности за распространение ложной информации. Также, в области Абай житель города Семей также привлечен к ответственности за публикацию ложной информации о поправках, якобы ставящих под сомнение унитарность и территориальную целостность государства. На самом деле эти принципы в проекте новой Конституции закреплены и усилены. МВД напоминает, обсуждение проекта Конституции, выражение мнений и позиций граждан не является нарушением закона. Ответственность предусмотрена исключительно за распространение заведомо ложной информации и искажение фактов. Выявляются и другие случаи недостоверной информации, направленные на введение граждан в заблуждение и дестабилизацию общественной обстановки. Призываем граждан сохранять здравый смысл, не поддаваться на провокации и пользоваться исключительно официальными и проверенными источниками информации, – подчеркнул Шынгыс Алекешев. Министерство внутренних дел отмечает, что распространение заведомо ложной информации и провокационные действия, независимо от мотивов, влекут ответственность в соответствии с законодательством Республики Казахстан. Закон и порядок – превыше всего.
Динмухамед Бейсембаев
03.02.2026
Автобус с вахтовиками опрокинулся на трассе под Семеем
Динмухамед Бейсембаев
03.02.2026
В области Абай автовладельцы все чаще сохраняют госномера при продаже машин
Маргарита Бутина
03.02.2026
Инвестпроекты и туризм: что планирует Жарминский район области Абай на 2026 год
Динмухамед Бейсембаев
28.01.2026
ҚСЗИ директоры: жаңа Конституциядағы діннің мемлекеттен бөлінуі – бұл қоғамның көп жылғы сұранысына берілген жауап
Тәуелсіз әлеуметтік зерттеуге қатысқан қазақстандықтардың басым көпшілігі Конституциялық реформаны қолдап отыр. Азаматтар сондай-ақ ұсынылған өзгерістерден жеке әл-ауқаты мен жалпы өмір сүру сапасының жақсаруын күтеді. Бұл туралы ҚР Президенті жанындағы Қазақстанның стратегиялық зерттеулер институтының директоры Жандос Шаймарданов Конституциялық комиссияның кезекті отырысында хабарлады. Жандос Шаймарданов ауқымды реформа бойынша жұмыс 2025 жылдың қазан айында басталғанын және азаматтардан тікелей кері байланыс алумен қатар жүргенін еске салды. Мәселен, Конституциялық комиссияның жұмысы басталған кезде азаматтар, заңгер-ғалымдар, сарапшылар, саяси партиялардан және үкіметтік емес ұйымдардан 2 мыңнан астам бастамашыл ұсыныстар келіп түскен. ҚР жаңа Конституциясы жобасының ашық жариялануы да еркін қоғамдық пікірталасқа ұласты. eOtinish платформасы арқылы өтініштер әлі де түсіп жатыр. Олардың саны 4 мыңнан асты. «Азаматтардың сұрақтары мен бастамаларын тұтастай алғанда үш негізгі бағыт бойынша топтастыруға болады, олар жүргізіліп жатқан реформаның сындарлы және оң қабылданып жатқанын көрсетеді», – деп атап өтті ҚСЗИ директоры. Оның айтуынша, қоғамда Ата заңды қабылдау тұрғысында көзқарас өзгеріп келе жатқаны байқалады. Мәселен, азаматтардың едәуір бөлігі үшін Конституция билік органдарының өкілеттіктерін реттейтін заңды құжат ретінде ғана емес, сонымен қатар мемлекеттің құндылық бағдарларын, даму принциптерін белгілейтін негіздемелік мәтін ретінде қабылданып отыр. «Азаматтардың өтініштеріне қарасақ, олар конституциялық нормалардың қолданбалы маңызы болады, күнделікті өмірге, әлеуметтік әділеттілікке және мемлекеттік шешімдердің сапасына әсер етеді деп күтуде», - деді Жандос Шаймарданов. Ол ұсыныстардың екінші топтамасында құқық пен әділеттіліктің үстемдігі қағидаттарын нығайтудың, сондай-ақ институттарға деген сенім мен бәрінің заң алдындағы теңдігінің негізі ретінде «Заң және Тәртіп» тәсілін дәйекті түрде жүзеге асырудың маңыздылығы атап өтілгенін айтты. «Азаматтардың едәуір бөлігі үшін Ата Заң адамның құқықтары мен бостандықтарының басымдығын қалай бекітіп, оларды қорғаудың түсінікті және бірыңғай ережелерін қалыптастыратыны шешуші мәнге ие. Конституция бұл тұрғыда жеке бас бостандығы мен ұлттық мүдделер арасындағы теңгерімді қамтамасыз ететін құрал ретінде қарастырылады», - деді ҚСЗИ директоры. Сонымен бірге ол мүдделер теңгерімі мәселесі халықты адам құқықтары мен бостандықтары тұрғысынан ғана емес, сонымен қатар халықаралық міндеттемелер мен ұлттық заңнама тұрғысынан да толғандыратынын айтты. «Сондай-ақ бірқатар азаматтар мемлекеттік тілдің мәртебесі туралы мәселеге назар аударуда. Жаңа Конституция жобасында қазақ тілі мемлекеттік тіл ретінде нақты бекітілген», - деп атап өтті Жандос Шаймарданов. ҚСЗИ директорының айтуынша, пікірталастың тағы бір бағыты – мемлекет пен білім беру жүйесінің зайырлы сипатын бекіту. «Көптеген жылдар бойы қоғамда діннің мемлекеттен институционалдық тұрғыда бөлуге деген сұраныс қалыптасты. Бұл сұранысқа жауап ретінде Конституция дінді мемлекеттен бөлуді ұсынады», – деді ол. Жаңа Конституцияның жобасында зайырлылық ғылымға, инновацияға және адами капиталды қалыптастыруға басымдық беретін заманауи білім беру жүйесін дамытудың қажетті шарты ретінде белгіленді. «Қоғамдық пікір» институты жариялаған әлеуметтану зерттеуі нәтижелері сауалнамаға қатысқандардың 79%-ы жүргізіліп жатқан реформаларды уақтылы деп санайтынын көрсетіп отыр. Азаматтардың едәуір бөлігі конституциялық өзгерістерді жеке әл-ауқат пен өмір сапасының жақсаруымен тікелей байланыстырады. Респонденттердің 65%-ы ұсынылған өзгерістер олардың өміріне оң әсер ететініне сенеді», - деді Жандос Шаймарданов. Оның айтуынша, сауалнамаға қатысқандардың басым көпшілігі – респонденттердің 78%-ы конституциялық реформаға қолдау білдірген. «Тәуелсіз әлеуметтік зерттеу нәтижелері көрсеткендей, конституциялық реформа азаматтарды кеңінен тартуға және қоғамдық қолдауға негізделген», - деп қорытындылады ҚСЗИ директоры.
Динмухамед Бейсембаев
03.02.2026
Ценные моменты важного дня - военные в Семее приняли присягу
Предложения руки и сердца и юные защитницы Отечества - чем ещё запомнилась церемония принятия Военной присяги в Семее - читайте в материале. В воинской части 5511 регионального командования «Шығыс» Национальной гвардии МВД РК состоялась церемония принятия Военной присяги. Участие в торжественной церемонии приняли военнослужащие и ветераны регионального командования Национальной гвардии. Преданные делу военные адресовали молодым солдатам напутственные слова и пожелания. Разделить памятный момент с военнослужащими пришли и родные и близкие военнослужащих. Важным моментом пресс-служба регионального командования «Шығыс» Национальной гвардии МВД РК отмечает тот факт, что Военную присягу в этот день наряду с юношами приняли и 7 девушек. Рядовая Жанерке Ахметова, которая в дальнейшем будет проходить службу в отделении воспитательной и социально-правовой работы в должности старшего специалиста. По словам молодой военнослужащей, принятие Военной присяги является важным и ответственным моментом в её жизни. Она отметила, что берёт пример с подвига легендарных героинь Алии Молдагуловой и Маншук Маметовой и готова честно и достойно служить Отечеству. Эмоциональным моментом стало и предложение руки и сердца в время церемонии. Сразу двое военнослужащих сделали предложение своим девушкам, услышав следом заветное «да». Принятие Военной присяги - незабываемый момент для каждого солдата. А сделать предложение любимой именно в этот день и получить её согласие - для меня огромное счастье. Я знаю Настю ещё со школьных лет. У нас много планов на будущее, и я сделаю всё, чтобы моя будущая супруга была счастлива, - отметил рядовой Виктор Петров. Стоит отметить, что гвардейцы, присягнувшие на верность Родине, призваны из Алматинской, Туркестанской, Павлодарской и Восточно-Казахстанской областей. В дальнейшем солдаты срочной службы будут обеспечивать охрану общественного порядка в городе Семей, а также нести службу по охране объектов уголовно-исполнительной системы.
Маргарита Бутина
03.02.2026
Жаңа салық кодексі: негізгі өзгерістер мен жаңа мүмкіндіктер
Қазақстан Республикасының жаңа Салық кодексі салықтық әкімшілендіруді кешенді жаңғыртуға бағытталған. Құжат кәсіпкерлер мен салық органдары арасындағы өзара іс-қимылды жеңілдетуді, салық жүктемесін оңтайландыруды, есептілікті қысқартуды және бизнесті заңдастыруды көздейді. Жаңа кодекске сәйкес экономиканың түрлі секторлары үшін сараланған салық мөлшерлемелері енгізіледі. Арнайы салық режимдерінің саны үшке дейін қысқартылып, салық органдарының жұмысы сервистік модельге көшеді. Салықтық бақылау толық цифрландырылып, салық есептілігі нысандары 30%-ға қысқарады. Бұл туралы Өңірлік коммуникациялар қызметі алаңында өткен баспасөз мәслихатында Абай облысы бойынша Мемлекеттік кірістер департаментінің түсіндіру жұмысы және байланыс орталығы басқармасының басшысы Әсем Тұрлыбекова баяндады. Жеке тұлғалар үшін бірқатар маңызды өзгеріс қарастырылған. Мұрагерлік пен елден тыс жерлерге шығу жағдайларын қоспағанда, Бірыңғай жинақтаушы зейнетақы қорынан төленетін зейнетақы төлемдері жеке табыс салығынан босатылады. Жеңіл автомобильдерге салынатын көлік салығы пайдалану мерзіміне қарай 30%-дан 50%-ға дейін төмендетіледі. Сондай-ақ 2013 жылғы 31 желтоқсаннан кейін Қазақстанда өндірілген немесе еліміздің аумағына әкелінген қозғалтқыш көлемі 3000 текше сантиметрден асатын жеңіл автомобильдерге қатысты жекелеген мөлшерлемелер алынып тасталды, - деп атап өтті спикер. Сонымен қатар I және II топтағы мүгедектер үшін әлеуметтік салық шегерімі 882-ден 5000 АЕК-ке дейін, ал стандартты салық шегерімі 14-тен 30 АЕК-ке дейін ұлғайтылды. Аграрлық секторды қолдау аясында ауыл шаруашылығы тауарын өндірушілер үшін 3% төмендетілген салық мөлшерлемесі сақталып, ҚҚС-ты есепке алу үлесі 70%-дан 80%-ға дейін артты. Шағын және орта фермерлік шаруашылықтарға арналған арнайы салық режимдері қолданыста қалады. Камералдық бақылау ескерту сипатында жүргізіледі. 20 АЕК-ке дейінгі берешек кезінде банк шоттары бұғатталмайды, ал 1500 АЕК-ке дейінгі берешек бойынша кейінге қалдыру үшін кепіл талап етілмейді. Бұдан бөлек, бірқатар есептілік міндеттемелері жойылды. Жекелеген қызмет түрлеріне арналған лицензияларды пайдаланғаны үшін төлем алынып тасталды. Сондай-ақ заңды тұлғалармен көлік және жер салығы бойынша тоқсан сайынғы ағымдағы төлемдер есептерін ұсыну міндеті жойылды. Мүлік салығы бойынша объектінің құны 300 АЕК-тен аспаған жағдайда, ағымдағы төлемдер есептері табыс етілмейді, - деді Әсем Тұрлыбекова. Мүгедектігі бар адамдарды жұмысқа орналастыруды ынталандыратын нормалар бойынша салық жеңілдіктерін қолдану шарттары мен тәсілдерін де атап өтті. 2026 жылдан бастап арнайы салық режимдеріне көшу тәртібі өзгертіледі. Белгіленген мерзімде хабарлама ұсынылмаған жағдайда, жекелеген санаттағы салық төлеушілер автоматты түрде жалпыға бірдей белгіленген салық салу режиміне ауыстырылады
Динмухамед Бейсембаев
03.02.2026
Қазақстан Республикасының жаңа Конституциясының жобасы. Мемлекет архитектурасында не өзгереді және бұл адамға не береді?
Мақалада Конституция жобасы күрделеніп келе жатқан әлеуметтік және цифрлық шындыққа институционалдық жауап беруге ұмтылыс ретінде қарастырылады. Мұнда басымдық тосын әрекеттерден нысандандырылған ережелерге ауысып, адам құқықтарын қорғау декларациялармен емес, нақты жұмыс істейтін рәсімдермен байланыстырылған. Жаңа Конституция жобасының пайда болуы әдетте эмоциялық реакция тудырады, бұл табиғи құбылыс. Өйткені қоғамдық санада Конституция көбіне тек құқықтық құжат ретінде емес, ең алдымен әділеттіліктің, билік шекараларының және жеке қауіпсіздіктің символы ретінде қабылданады. Алайда эмоциялық әсерден алшақтап, мәтінді мұқият оқығанда құрылымдық әрі мазмұндық мәселелер айқын көрінеді. Жалпы алғанда, Конституция жобасы рәсімдерге, конституциялық бақылауға және жаңа цифрлық шындық жағдайында адамды қорғауға негізделген жаңартылған конституциялық архитектураны ұсынады. Адам – ең жоғары құндылық ретінде Конституция жобасы нақты формуламен ашылады: Қазақстан –демократиялық, зайырлы, құқықтық және әлеуметтік мемлекет, ал ең жоғары құндылықтар – адам, оның өмірі, құқықтары мен бостандықтары. Бұл норма бүкіл мәтіннің жалпы бағытын айқындап, жеке бас бостандығының кепілдіктерінен бастап ақпаратқа қол жеткізу мен жеке өмірді қорғауға дейінгі ережелерге негіз болады. Ережелер мемлекетіне көшу Жобадағы маңызды өзгерістердің бірі – декларативті мақсаттарға қарағанда рәсімдердің басым болуы. 3 және 4-баптарда мемлекет миссия, идеал немесе болашақ бейне арқылы емес, қызмет қағидаттары, билік көздері және өкілеттіктерді беру тетіктері арқылы сипатталады. Мұндай тіл процедуралық мемлекетке тән, онда тұрақтылық харизмалық шешімдермен емес, институттардың жұмыс істеуін алдын ала айқындайтын ережелер арқылы қамтамасыз етіледі. Әлсіз жағдайлардағы рәсімдік кепілдіктер Конституция жобасында адамның жүйе алдында ерекше осал болатын жағдайларына айрықша назар аударылған. Ұстау және қамауға алу тек заңда белгіленген негіздер мен тәртіп бойынша, міндетті сот бақылауымен және шағымдану құқығымен жүзеге асырылатыны бекітіледі. Адамға бостандығын шектеудің себептері мен құқықтары түсіндіріліп, қорғаушыға қол жеткізу ең ерте кезеңнен қамтамасыз етілуі тиіс. Бұл нормалар саяси мәлімдемелер ретінде емес, еркін шешімдердің қаупін азайтып, құқық қолданудың болжамдылығын арттыруға бағытталған нақты ережелер ретінде маңызды. Цифрлық жағдай – конституциялық кепілдіктердің бір бөлігі Жеке өмірді цифрлық технологияларды ескере отырып қорғаудың тікелей бекітілуі – түбегейлі жаңа элемент. Жоба хат-хабардың, келіссөздердің, хабарламалардың, дербес деректердің және банк құпиясының қол сұғылмастығын бекітеді. Онда жеке өмірдің бүгінгі таңда тек физикалық кеңістікте емес, цифрлық ортада да жүзеге асатыны мойындалады. Алғаш рет Негізгі заң деңгейінде жеке өмір мен дербес деректерді қорғау цифрлық технологияларды қолданумен тікелей байланыстырылып отыр (21-бап), бұл –қазақстандықтардың күнделікті өмірінің жаңа шындығына конституциялық нормаларды бейімдеудегі аса маңызды қадам. Ақпаратқа қол жеткізу – әділеттіліктің элементі Жобадағы ең практикалық нормалардың бірі – мемлекеттік органдар мен лауазымды тұлғалардың азаматтардың құқықтары мен мүдделеріне қатысты құжаттарға, шешімдерге және ақпарат көздеріне қол жеткізуді қамтамасыз ету міндеті. Негізінде қарапайым қағида бекітіледі: егер шешім саған қатысты болса, оның қандай негізде қабылданғанын білуге құқығың бар. Бұл ашықтықты арттырып, азамат пен мемлекет арасындағы сенімді нығайтады. Сөз бостандығы және жауапкершілік тепе-теңдігі Жоба сөз бостандығын және цензураға тыйымды растай отырып, ар-намыс пен қадір-қасиетті, денсаулықты, құлықтылық және қоғамдық тәртіпті қорғауға бағытталған шектеулерді де белгілейді. Бұл көптеген құқықтық жүйелерде қолданылатын тәсілге сай келеді: сөз бостандығы тек заң негізінде, заңды мақсаттар үшін және қажеттілік пен тепе-теңдік қағидаттарын сақтай отырып шектелуі мүмкін. Мұндай тепе-теңдік соттың бағалауына және құқық қолдану практикасына шешуші рөл береді. Конституция толық шешімдерді емес, ойын ережелерін бекітеді Сонымен қатар Конституция жобасы барлық қоғамдық алаңдаушылықты бірден шешпейтінін түсіну маңызды. Бұл – мұндай ауқымды құжат үшін қалыпты жағдай. Конституция саяси пікірталасты немесе қоғамдық талқылауды алмастыруға арналмаған. Ол барлық қоғамдық қатынастарды егжей-тегжейлі реттемейді және ағымдағы құқық шығармашылығын алмастырмайды. Оның міндеті – негізгі қағидаттарды, билік архитектурасын белгілеу, шешім қабылдау рәсімдерін бекіту және мемлекеттің араласу шектерін, сондай-ақ адам құқықтары мен бостандықтарының базалық кепілдіктерін айқындау. Ал нақты шешімдер заңдар, заңға тәуелді актілер және сот практикасы деңгейінде қалыптасады. Институттардың болжамдылығы және конституциялық бақылау Жоба мемлекеттіліктің іргелі параметрлерін – егемендік, тәуелсіздік, аумақтық тұтастық және басқару нысанын тікелей бекітеді. Бұл саяси жағдай өзгерген сайын қайта қаралмайтын құндылықтардың бар екенін білдіреді. Президенттік мандаттың болжамдылығы да ерекше атап өтіледі: өкілеттік мерзімі жеті жыл болып белгіленіп, бір ретпен шектеледі және бұл норма өзгермейтін деп көрсетіледі. Маңызды жаңалықтардың бірі – Конституциялық соттың рөлін күшейту. Алғаш рет қазақстандықтарда өз құқықтары мен бостандықтарына тікелей әсер ететін нормативтік шешімдерге шағымдануға мүмкіндік беретін тікелей конституциялық құрал пайда болады. Бұл – елеулі өзгеріс. Енді мемлекетпен дауларды көше арқылы емес, құқықтық жүйенің ішінде шешу ұсынылады. Жобаның жалпы мәні Жалпы алғанда, жаңа Конституция жобасы жоспарсыз әрекеттен гөрі ережелерге негізделген мемлекетке көшуге ұмтылыс ретінде көрінеді. Онда рәсімдер нақтыланып, конституциялық бақылау күшейтіледі, цифрлық шындық ескеріледі және институттардың болжамдылығына басымдық беріледі. Сондықтан жобаны қоғамдық талқылаудың маңызы зор. Конституциялық мәтін форматты айқындайды, ал оның нақты мазмұны заңдардың сапасына және оларды қолдану практикасына байланысты болады. Айгүл Забирова, ҚР Президенті жанындағы ҚСЗИ бас ғылыми қызметкері
Динмухамед Бейсембаев
03.02.2026
Проект новой Конституции Республики Казахстан. Что меняется в архитектуре государства и как это повлияет на жизнь граждан
В статье проект Конституции читается как попытка институционального ответа на усложняющуюся социальную и цифровую реальность, в котором акцент смещается от импровизаций к формализованным правилам, а защита прав человека связывается не с декларациями, а с работающими процедурами. Появление проекта новой Конституции почти всегда вызывает эмоции, что естественно. Ведь в общественном сознании Конституция редко воспринимается как сугубо юридический документ, а выступает прежде всего символом справедливости, границ власти и личной безопасности. Но если отойти от эмоциональной реакции и внимательно прочитать текст, то становятся заметны более структурные и содержательные вопросы. В целом проект Конституции предлагает обновленную архитектуру конституционного устройства, в центре которой находятся процедуры, конституционный контроль и защита человека в условиях новой цифровой реальности. Человек как высшая ценность Проект Конституции открывается чёткой формулой: Казахстан является демократическим, светским, правовым и социальным государством, а высшими ценностями провозглашаются человек, его жизнь, права и свободы. Эта норма задаёт общий вектор текста и служит основанием для последующих положений, от гарантий личной неприкосновенности до доступа к информации и защиты частной жизни. Переход к государству правил Один из показательных сдвигов проекта Конституции состоит в преобладании процедур над декларативными целями. Уже в статьях 3 и 4 государство не описывается через миссию, идеал или образ будущего. Государство позиционируется через принципы деятельности, источники власти и механизмы делегирования полномочий. Такой язык характерен для процедурного государства, в котором устойчивость не обеспечивается харизматическими решениями или ситуативными интерпретациями, устойчивость обеспечивается заранее заданными правилами функционирования институтов. Процедурные гарантии в ситуациях уязвимости Отдельное внимание в проекте Конституции уделяется тем ситуациям, где человек особенно уязвим перед системой. Закрепляется, что задержание и содержание под стражей возможны только на основаниях и в порядке, установленном законом, с обязательным судебным контролем и правом обжалования. Человеку должны быть разъяснены причины ограничения свободы и его права, а доступ к защитнику обеспечивается с самых ранних стадий. Эти положения важны не как политические декларации, а как конкретные правила, призванные снизить риск произвольных решений и повысить предсказуемость правоприменения. Цифровая реальность как часть конституционных гарантий Прямое упоминание защиты частной жизни с учётом цифровых технологий составляет принципиально новый элемент. Проект закрепляет неприкосновенность переписки, переговоров, сообщений, персональных данных и банковской тайны. В проекте признаётся, что частная жизнь сегодня имеет место не только в физическом, но и в цифровом пространстве. Впервые на уровне Основного закона защита частной жизни и персональных данных прямо увязана с применением цифровых технологий (статья 21), и это очень важный шаг к приведению конституционных норм в соответствии с новой реальностью повседневной жизни казахстанцев. Доступ к информации как элемент справедливости Одна из наиболее практичных норм проекта в обязательствах государственных органов и должностных лиц состоит в нашем обеспечении доступа к документам, решениям и источникам информации, затрагивающим наши права и интересы. По сути, закрепляется простой принцип: если решение касается тебя, то ты имеешь право знать, на чём оно основано. Это повышает прозрачность и формирует более доверительные отношения между гражданином и государством. Свобода слова и баланс ответственности Проект подтверждает свободу слова и запрет цензуры, одновременно фиксируя ограничения, направленные на защиту чести и достоинства, здоровья, нравственности и общественного порядка. Речь идёт о широко применяемом в правовых системах подходе, при котором свобода слова может ограничиваться лишь на основании закона, в легитимных целях и при соблюдении принципов необходимости и соразмерности. Такой баланс предполагает ключевую роль судебной оценки и правоприменительной практики. Конституция фиксирует правила игры, а не исчерпывающие решения При этом важно понимать, что проект Конституции не снимает всех общественных тревог. И это естественно для документа такого масштаба. Конституция не призвана подменять собой политическую дискуссию или общественные дебаты. Говоря о правилах игры, важно уточнить, что Основной закон по природе своей не исчерпывает регулирование всех общественных отношений и не подменяет собой текущее правотворчество. Конституция призвана задать базовые принципы и архитектуру власти, закрепить процедуры принятия решений и установить пределы допустимого вмешательства государства, а также базовые гарантии прав и свобод человека. Важно помнить, что конкретные решения всегда формируются на уровне законов, подзаконных актов и судебной практики. Предсказуемость институтов и конституционный контроль Проект Конституции прямо закрепляет такие базовые параметры государственности, как суверенитет, независимость, территориальная целостность и форма правления. Это означает, что есть вещи, которые не пересматриваются всякий раз, когда меняется политическая ситуация. Отдельно подчёркивается предсказуемость президентского мандата, срок полномочий установлен в семь лет и ограничен одним разом, причём данное положение прямо названо неизменным. Значимым элементом становится и усиление роли Конституционного суда. Впервые у казахстанцев появляется прямой конституционный инструмент защиты. Речь идет о возможности оспаривать нормативные решения, если они напрямую затрагивают их права и свободы. Это важный сдвиг. Теперь конфликт с государством предлагается решать не через улицу или кризис, а внутри правовой системы. Общий смысл проекта В целом проект новой Конституции читается как попытка перехода к государству правил, а не импровизаций, с более чёткими процедурами, усиленным конституционным контролем, учётом цифровых реалий и акцентом на предсказуемость институтов. Именно поэтому столь важно общественное обсуждение проекта. Конституционный текст задаёт формат, а его наполнение будет зависеть от качества законов и практики их применения. Айгуль Забирова, главный научный сотрудник КИСИ при Президенте РК.
Динмухамед Бейсембаев
03.02.2026
