Лента новостей

Читать больше

Технологии

Регионы

Изображение записи

Инвестиции на старте: в области Абай одобрили 9 проектов на 40 млрд тенге

Динмухамед Бейсембаев

07.02.2026

Ғылым, инновация және мәдениет: Айгүл Сәдуақасова неге бұл құндылықтар Конституцияның негізін құрайтынын айтты

Конституциялық реформа жөніндегі комиссияның тоғызыншы отырысында Философия, саясаттану және дінтану институтының директоры Айгүл Сәдуақасова жаңа Ата заң жобасын талқылау ашық және сындарлы түрде өтіп жатқанын айтты. Оның айтуынша, диалогқа сарапшылар ғана емес, қарапайым азаматтар да қосылды, өйткені мәселе жай заңи құжат жайлы емес, елдің даму бағытын ондаған жылдарға айқындайтын Ата Заң жайында. Ол жаңа Конституция жобасында адами капитал, ғылым, инновация, шығармашылық еркіндігі және цифрлық қауіпсіздік сияқты болашаққа қатысты тақырыптар көбірек қозғалып жатқанына назар аударды. Оның айтуынша, құжатта болашаққа бағдарлану тұрғысынан ерекше маңызды үш негізгі басымдықты бөліп қарауға болады. Бірінші мәселе мәдениет, білім, ғылым және инновация құндылықтарын Преамбулада бекітуге, сондай-ақ адами капиталды мемлекет қызметінің стратегиялық бағыты ретінде тануға байланысты. «Мәдениет пен білім, ғылым мен инновация құндылықтарын преамбулада бекіту, сондай-ақ адами капиталды мемлекет қызметінің стратегиялық бағыты ретінде тану ұлттың жаңа сапасы мен ақылды экономиканы дамытудың конституциялық негізін құрайды», – деді ол. Екінші маңызды мәселе – ғылым мен инновацияны дамыту жаңа типтегі адамдарсыз, яғни, тек білім жиынтығы бар мамандар емес, сыни тұрғыдан ойлауға, жаңаны жасауға және өз жұмысының нәтижелерін қорғауға қабілетті азаматтарсыз мүмкін еместігінде. Конституция жобасында – бұл орта және жоғары білім алу құқығының, сөз бостандығының, ғылыми және шығармашылық көріністің, сондай-ақ зияткерлік еңбекті қорғаудың кепілдіктерін қамтитын жеке тұлғаны дамытудың тұтас траекториясы ретінде көрінеді. Бұл нормалар, оның пікірінше, Қазақстан шетелде оқитын студенттер саны бойынша әлемдік көшбасшылардың қатарына кіруі аясында ерекше маңызға ие болып келеді. Алайда білім берудің ұтқырлығы емес, мемлекеттің олардың әлеуетін ел ішінде іске асыру үшін жағдай жасау қабілеті маңызды. Ол назар аударған үшінші мәселе жаңа ұрпаққа қатысты. Айгүл Сәдуақасованың айтуынша, Қазақстанда қазір демографиялық өсім байқалуда, ел халқының 30%-дан астамын балалар мен жастар құрайды. Дәл осы тұрғыдан алғанда Конституцияның жаңа редакциясы мемлекеттік құрылым туралы құжат ретінде ғана емес, сонымен қатар цифрлық дәуірдегі өмірге кепілдік беру жүйесі − дербес деректерді қорғау, жеке өмірге қол сұғылмаушылық және электрондық коммуникациялардағы қауіпсіздік ретінде де маңызды. Айгүл Сәдуақасова сөзін қорытындылай келе, жаңа Конституцияның жобасы тарихи, зияткерлік және технологиялық жаңа дәуірге жасалған қадамға айналатынын атап өтті. Ғылымның, инновацияның, мәдениет пен білімнің басымдығын бекіте отырып, еліміз білімге, адами әлеуетке және Тәуелсіздіктің құндылықтарына негізделген орнықты дамудың іргетасын қалыптастырады.

Динмухамед Бейсембаев

07.02.2026

Изображение записи

Наука, инновации и культура: почему эти ценности выносят в основу Конституции рассказала Айгуль Садвакасова

В ходе девятого заседания Комиссии по конституционной реформе директор Института философии, политологии и религиоведения Айгуль Садвакасова отметила, что обсуждение проекта нового Основного закона проходит в открытой и конструктивной атмосфере. По ее словам, в диалог включились не только эксперты, но и простые граждане, поскольку речь идет не просто о юридическом документе, а о тексте, который задает направление развития страны на десятилетия вперед. Она подчеркнула, что в проекте новой Конституции все больше звучат темы будущего: человеческий капитал, наука, инновации, свобода творчества и цифровая безопасность. С ее точки зрения, в документе можно выделить три ключевых момента, которые особенно важны с позиции проекции на будущее. Первый момент связан с закреплением в преамбуле ценностей культуры, образования, науки и инноваций, а также с признанием человеческого капитала стратегическим направлением деятельности государства. «Закрепление в преамбуле ценностей культуры и образования, науки и инновации, а также признание человеческого капитала стратегическим направлением деятельности государства создаёт конституционный фундамент развитию нового качества нации и умной экономики», – отметила она. Второй важный момент, заключается в том, что для развития науки и инноваций невозможно без людей нового типа − не просто специалистов с набором знаний, а граждан, способных критически мыслить, создавать новое и защищать результаты своего труда. В проекте Конституции – это отражено как целостная траектория развития личности, включающая гарантии права на среднее и высшее образование, свободу слова, научного и творческого выражения, а также защиту интеллектуального труда. Особое значение эти нормы, по ее мнению, приобретают на фоне того, что Казахстан входит в число мировых лидеров по количеству студентов, обучающихся за рубежом. Однако ключевым является не сам факт образовательной мобильности, а способность государства создать условия для реализации этого потенциала внутри страны. Третий момент, на который она обратила внимание, связан с новым поколением. По ее словам Казахстан сейчас переживает демографический рост, и более 30% населения страны составляют дети и молодежь. Именно поэтому новая редакция Конституции важна не только как документ о государственном устройстве, но и как система гарантий жизни в цифровую эпоху − защиты персональных данных, неприкосновенности частной жизни и безопасности в электронных коммуникациях. В заключение Айгуль Садвакасова отметила, что проект новой Конституции становится шагом в новую эпоху − историческую, интеллектуальную и технологическую. Закрепляя приоритет науки, инноваций, культуры и образования, страна формирует основу устойчивого развития, основанного на знании, человеческом потенциале и ценностях независимости.

Динмухамед Бейсембаев

07.02.2026

Изображение записи

Жаңа Конституция мәтінін Брайль қарпімен жазу ұсынылды

Сенат жанындағы Инклюзия жөніндегі кеңестің төрағасы Ләззат Қалтаева жаңа Конституция жобасын қолдап, онда мүгедектігі бар азаматтардың құқықтары мен мүдделері толық қамтамасыз етілгенін атап өтті. Конституциялық комиссияның тоғызыншы отырысында ол жаңа Конституция адамның құқықтары мен бостандықтарының ең жоғары құндылық екеніне маңыз беретінін айтты. Бұл принцип тікелей мүгедектігі бар адамдарға да қатысты. «Жаңа Конституция жобасы азаматтарды жасына, ауруына, мүгедектігіне немесе басқа заңды негіздерге байланысты әлеуметтік қамтамасыз ету кепілдіктерін қамтиды. Сонымен бірге, мемлекет пен қоғамның мүгедектік мәселелеріне көзқарасы тек заңнамалық деңгейде ғана емес, іс жүзінде де - тең құқықтарды мойындау және тең мүмкіндіктер жасау қағидасына сүйенуі қажет», - деді Ләззат Қалтаева. Ол жаңа Конституция жобасының кез келген дискриминацияға жол бермеу принципін сақтайтынына ерекше тоқталды. Осы тұрғыда мүгедектігі бар адамдар үшін тең қолжетімділікті қамтамасыз ету – адам құқықтарын іске асырудың ажырамас бөлігі саналады. «Қазақстан Республикасының мүгедектердің құқықтары жөніндегі конвенциядан туындайтын міндеттемелері жаңа Конституция қабылданған жағдайда толық көлемде сақталады», - деп айтты Сенат жанындағы инклюзия жөніндегі кеңестің төрағасы. Оның айтуынша, жаңа Конституция жобасының алғашқы баптарында-ақ, конституциялық құрылым негіздеріне арналған бөлімде, азаматтардың жағдайын нашарлататын нормалардың кері күшін қолдануға жол бермеу қағидаты бекітілген. Ләззат Қалтаева бұл тәсілді құқық қолдану тәжірибесінде де біртіндеп жүзеге асыру қажет екенін айтты. «Алдыңғы отырыстарда жаңа Конституция жобасын республикалық референдумға шығару мәселесі қаралды. Бұл – мемлекет үшін Ата заң саналатын құжат. Әрбір азамат өз пікірін тең білдіруі тиіс», – деді ол. Сондай-ақ, Ләззат Қалтаева жаңа Конституция мәтінін инклюзив форматтарға: көру мүмкіндігі шектеулі адамдар үшін – Брайль қарпімен, интеллектуалдық дамуында қиындықтары бар адамдар үшін – түсінікті тілге аудару қажеттігін атап өтті. Қорытындылай келе, ол жаңа Конституция жобасында азаматтардың мемлекеттік басқаруға қатысуын кеңейтуге бағытталған нормалар бар екенін атап өтті. Бұл әлеуметтік тұрғыдан осал топтардың құқықтарын қорғауды және инклюзияны тиімді жүзеге асыруға қосымша мүмкіндіктер береді. «Аталған тәсілдерді, сондай-ақ сарапшылар, азаматтық қоғам өкілдері мен халық пікірі негізінде айтылған конструктивті ұсыныстарды ескере отырып, жаңа Конституция жобасын құқықтық және әлеуметтік дамыған мемлекеттің маңызды негізі ретінде қолдауға болады деп есептеймін», – деп түйіндеді Ләззат Қалтаева.

Динмухамед Бейсембаев

07.02.2026

Изображение записи

Текст новой Конституции предложили написать шрифтом Брайля

Глава Совета по инклюзии при Сенате Ляззат Калтаева поддержала проект новой Конституции РК, где в полном объеме обеспечивается защита прав и интересов лиц с инвалидностью. На девятом заседании Конституционной комиссии она отметила, что новая Конституция провозглашает человека, его права и свободы высшей ценностью. При этом данный конституционный принцип напрямую относится и к лицам с инвалидностью. «Проект новой Конституции обеспечивает гарантии социального обеспечения граждан по возрасту, болезни, инвалидности и по иным законным основаниям. При этом подходы государства и общества к вопросам инвалидности должны формироваться не только на уровне законодательства, но и в практической плоскости – с акцентом на признание равных прав и создание равных возможностей», – сказала Ляззат Калтаева. Он подчеркнула важность того, что проект новой Конституции сохраняет принцип недопущения какой-либо дискриминации. В этом смысле обеспечение равного доступа для лиц с инвалидностью является неотъемлемой частью реализации прав человека. «Обязательства Республики Казахстан, вытекающие из Конвенции о правах инвалидов, в случае принятия новой Конституции продолжат действовать в полном объеме», – отметила Председатель Совета по инклюзии при Сенате. По ее словам, уже в первых статьях проекта новой Конституции – в разделе, посвященном основам конституционного строя, закрепляется принцип недопустимости обратной силы норм, ухудшающих положение граждан. По мнению Ляззат Калтаевой, данный подход должен последовательно реализовываться и в правоприменительной практике. «В ходе предыдущих заседаний поднимался вопрос о вынесении проекта новой Конституции на всенародный референдум. Речь идет о проекте Основного закона, имеющего фундаментальное значение для государства, и каждый гражданин должен иметь возможность выразить свою позицию на равных условиях», – озвучила она. При этом Калтаева высказалась о необходимости последующего перевода текста новой Конституции в инклюзивные форматы: для лиц с нарушениями зрения – в формат Брайля, для лиц с интеллектуальными нарушениями – в формат ясного и понятного языка. В заключение она добавила, что предусмотренные в проекте новой Конституции положения ориентированы на расширение участия граждан в управлении делами государства. Это создает дополнительные возможности для более эффективного решения вопросов инклюзии и защиты прав социально уязвимых групп. «С учетом обозначенных подходов, а также конструктивных предложений, прозвучавших в ходе обсуждений со стороны экспертного сообщества, представителей гражданского общества и самих граждан, считаю возможным поддержать проект новой Конституции как важную основу дальнейшего развития правового и социального государства», – заключила Ляззат Калтаева.

Динмухамед Бейсембаев

07.02.2026

Изображение записи

Жаңа Конституция биліктің тұрақты және түсінікті моделін орнатады – Ольга Перепечина

Еліміздің Жаңа Конституциясы өкілетті билікті күшейтіп, азаматтардың сенімін арттыруға және жетілдірілген парламенттік мәдениетті қалыптастыруға бағытталған. Осы тұрғыдан оны қабылдау мәселесін бүкілхалықтық референдумға шығару қажет. Мұндай пікірді Сенат Төрағасының орынбасары Ольга Перепечина Конституциялық комиссияның отырысында айтты. Ольга Перепечинаның сөзінше, Жаңа Конституция жобасы – маңызды әрі жауапты жұмыстың жемісі және қоғамның заманауи қажеттіліктерін ескере отырып, мемлекеттік құрылымды жаңартуға бағытталған. «Жаңа Конституция биліктің тұрақты әрі түсінікті үлгісін қалыптастырып, өкілетті институттардың рөлін нығайтады және мемлекет пен азаматтар арасындағы өзара қатынастың нақты ережелерін белгілейді. Барлық өзгерістердің басты мақсаты – адам, оның құқықтары, қадір-қасиеті мен болашаққа деген сенімін қорғау», – деді Сенат Төрағасының орынбасары. Сонымен қатар, ол Парламент рөлін Құрылтай институты арқылы қайта қарау негізгі шешімдердің бірі екенін атап өтті. Мәселен, Құрылтай екі палатаның ізбасары және жоғары өкілді органның жаңа атауы болып табылады. Бұл оның мемлекеттік билік жүйесіндегі ерекше маңызын, тарихи дәстүрмен байланысын және халық алдындағы жауапкершілігін көрсетеді. «Мәселе институттың символдық және саяси мәртебесін күшейте отырып, оның парламенттік табиғатын сақтау туралы болып отыр», – деді Ольга Перепечина. Конституция жобасында Құрылтайдың ішкі ұйымдастырылуына, оның ішінде комитеттері мен комиссияларының қызметіне де ерекше назар аударылды. Сенат Төрағасы орынбасарының пікірінше, олардың жұмыс істеу негіздерін конституциялық деңгейге шығару парламенттік жүйені нығайтуға маңызды қадам болып табылады. «Комитеттер мен комиссиялар заңдарды дайындау мен пысықтауда, сараптамалық қорытындылар мен парламенттік бақылауды қалыптастыруда маңызды рөл атқарады. Олардың мәртебесі, өкілеттіктері мен жұмыс қағидаттарын нақты конституциялық деңгейде реттеу заңнамалық процестің сапасын арттырып, оны барынша ашық және болжамды етеді», – деді Ольга Перепечина. Ол тұрақты комитеттердің салалық қағидат бойынша құрылатынын және өз саласына сәйкес мамандандырылған талқылауларды жинақтайтынын еске салды. Осы механизм шеңберінде қабылданған барлық заң жобалары жан-жақты талқыланады. Комиссиялар белгілі бір мәселелер бойынша шоғырландырылған шешім қабылдауға мүмкіндік беретін құрал қызметін атқарады. «Жаңа Конституция жобасы өкілетті билікті күшейтуге, азаматтардың сенімін арттыруға және жетілдірілген парламенттік мәдениетті қалыптастыруға бағытталған. Біздің азаматтарымыздың жобаға деген белсенді қызығушылығын ескере отырып, Конституцияны қабылдау мәселесін бүкілхалықтық референдумға шығару ұсынысына қолдау білдіргім келеді», – деді Ольга Перепечина. Сенат Төрағасы орынбасарының айтуынша, бұл рәсім халықтық егемендік қағидатына сәйкес келеді және қабылданатын шешімнің ерекше маңыздылығын көрсетеді. «Аталмыш жобаны қолдай отырып, біз оны жүзеге асыруға және еліміздің парламенттік жүйесін одан әрі дамытуға жауапкершілік алуға дайын екендігімізді дәлелдейміз», – деп түйіндеді ол.

Динмухамед Бейсембаев

07.02.2026

Изображение записи
LogoСкачивайте мобильное приложение