Объектив Восток — свежие новости области Абай и Казахстана

Лента новостей

Читать больше
Рекламный баннер

Технологии

Регионы

Изображение записи

Поиск и спасение - в области Абай провели совместные учения профильных ведомств

Маргарита Бутина

18.05.2026

Шавкат Аюпов: Алтын Орда тарихы – Еуразия халықтарына ортақ мұра

«Алтын Орда – дала өркениетінің үлгісі: тарих, археология, мәдениет, бірегейлік» атты халықаралық симпозиум аясында қатысушылар Алтын Орданың тарихи мұрасының мәдени жадыны қалыптастырудағы, тарихи сананы нығайтудағы және Орталық Еуразия елдеріндегі гуманитарлық ғылымды дамытудағы маңызын талқылады. Пленарлық отырыста Өзбекстан Ғылым академиясының президенті Шавкат Аюпов симпозиум тақырыбының тарихи ғылым үшін ғана емес, өңір халықтарының ортақ өткенін зерделеу тұрғысынан да айрықша мәнге ие екенін атап өтті. Алтын Орда – ортағасырлық дәуірдегі жай ғана мемлекет емес. Бұл – дала мен қалаларды, керуен жолдары мен қолөнер орталықтарын тоғыстырған кең тарихи кеңістік. Мұнда көшпелі және отырықшы өркениеттер өзара ықпалдасып, ғасырлар бойы Орталық Еуразияның саяси, мәдени және этникалық келбетін қалыптастырды, – деді ол. Шавкат Аюповтың айтуынша, Қазақстан мен Өзбекстан халықтары үшін Алтын Орда тарихы ортақ тарихи тағдырмен сабақтас. Ол Дешті Қыпшақ кеңістігінде дала және оазистік аймақтардың өзара ықпалдастығы нәтижесінде саяси дәстүрлер, шаруашылық жүйелері, тілдік және мәдени ортақтық қалыптасқанын атап өтті. Бұл үдерістер өңір халықтарының тарихи болмысының негізін қалады. Баяндамада Алтын Орда мұрасын зерттеуде ғылыми объективтілікті сақтау қажеттігіне ерекше назар аударылды. Тарих Еуразия халықтарына ортақ құндылық ретінде қарастырылып, өзара түсіністік пен мәдени диалогты дамытуға, өңірлік ынтымақтастықты нығайтуға қызмет етуі тиіс екені айтылды. Талқылау барысында Алтын Орда дәуірінің тарихи тәжірибесін зерделеу Орталық Еуразия халықтарының өзара байланысын тереңірек түсінуге мүмкіндік беретіні және бірлескен ғылыми зерттеулер мен академиялық ынтымақтастықты дамытуға жол ашатыны атап өтілді.

Динмухамед Бейсембаев

19.05.2026

Изображение записи

Алтын Орданың мемлекеттік басқару жүйесін мұқият зерделеу қажет — Президент

Алтын Орда дәуірінде Дала заңы мен ислам құқығының үйлесімді жүйесі қалыптасты. Бұл туралы елордадағы Тәуелсіздік сарайында өтіп жатқан «Алтын Орда — дала өркениетінің үлгісі: тарих, археология, мәдениет, бірегейлік» атты Халықаралық симпозиумда Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев айтты. — Жошы ұлысының дәуірлеп тұрған кездегі аумағы 6 миллион шаршы шақырымды алып жатты. Тіпті, Рим империясының ең айбынды кезеңінде мұндай жер көлемі болмаған. Кейбір тарихшылардың пікірі бойынша, Алтын Орданың Дала Римі деп аталуы да — осыдан. Бірақ алып империяның қуаты жерінің көлемінде емес, оның институционалдық негізі, яғни, мемлекеттік басқару жүйесінің мықты болуында еді. Жошы ұрпақтары Хань немесе Габсбург династиялары секілді ғасырлар бойы, яғни, 600 жылдан астам уақыт Ұлы дала төсіндегі түрлі мемлекеттік құрылымдарға билік жүргізді. Бұл Жошы ханның ұрпақтары құрған мемлекет жүйесі тұрақты әрі өміршең болғанын көрсетеді. Соның арқасында әртүрлі этнос пен дін өкілдері тату-тәтті өмір сүрді, — деді Қасым-Жомарт Тоқаев. Мемлекет басшысының айтуынша, Алтын Орда дәуірінде Дала заңы мен ислам құқығының үйлесімді жүйесі қалыптасты. — Ал қоғамдық тәртіп қағидатының бастауында Түрік қағанатының құқықтық мәдениеті мен Шыңғыс ханның «Ұлы жасақ» заңы тұрды. Заң үстемдік құрған алып империяның әр түкпірінде адамның және оның мал-мүлкінің қауіпсіздігі толық қамтамасыз етілді. Бұл — қоғамдық тәртіп болды деген сөз, — деді Президент.

Динмухамед Бейсембаев

19.05.2026

Изображение записи

Президент: Ясауи хикметтері — Ұлы даланың мәдени коды

Ұлы даланың зияткерлік мұрасында ғұлама Қожа Ахмет Ясауи тұлғасы дараланып көрінеді. Бұл туралы елордадағы Тәуелсіздік сарайында өтіп жатқан «Алтын Орда — дала өркениетінің үлгісі: тарих, археология, мәдениет, бірегейлік» атты Халықаралық симпозиумда Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев айтты.  — Ұлы даланың зияткерлік мұрасында ғұлама Қожа Ахмет Ясауи тұлғасы дараланып көрінеді. Ол жалпыға ортақ мұсылман құндылықтары мен жергілікті рухани дәстүрлерді үйлестірген «түркілік исламның» бастауында тұрды. Шын мәнінде, ол Ұлы дала халықтарына қазіргі дүниетанымымыздың өзегіне айналған мүлдем жаңа идеологиялық доктрина ұсынды. Ясауи хикметтері — Ұлы даланың мәдени коды. Ал ғұламаның Түркістандағы кесенесі — ЮНЕСКО-ның Бүкіләлемдік мұралар тізіміне енген нысан. Түркістан шаһары ғасырлар бойы өңірдің басты рухани және саяси орталығы болды. Қазіргі таңда ол түркі дүниесінің қасиетті қарашаңырағы саналады, — деді Президент. Мемлекет басшысы Әл-Фараби, Ясауи және басқа да әйгілі ойшылдар ілімінің Алтын Орда тұсында одан әрі дами түсуі заңдылық екенін баса айтты. — Мәселен, түркі тілі, исламның кітаби дәстүрлері мен даланың санғасырлық даналығы дәл осы кезеңде бір-бірімен біте қайнасып, идеологиялық тұрғыдан ауқымы кеңейді. Бұл Алтын Орда кезеңінің әдебиетінде көрініс тауып, түркі халықтарының сөз өнері қанат жайған кезең ретінде бағаланды. Халқымыз үшін Алтын Орда дәуірінен бүгінге дейін жеткен «Ақсақ құлан» күйінің символдық мәні зор. Биыл күйдің шыққанына 800 жыл толады. Бұл аңыз — домбыраның шанағынан шыққан Ұлы Даланың үні, ұлтымыздың рухани байлығы. Кетбұға, Асан Қайғы, Шалкиіз және Доспамбет секілді жыраулардың мұрасы біздің аймаққа тән дәстүрлі өнер жанрында бүгінге дейін жеткені кездейсоқ емес. Сол кезеңдегі жырларда (Ер Едіге, Алпамыс, Қобыланды, Ер Тарғын) батырлардың ерлік жолы мен тарихи оқиғалар тізбегі жиі баяндалады. Бұл — қазақ, татар, башқұрт, ноғай, қарақалпақ және басқа да халықтардың ортақ қазынасы, — деді Қасым-Жомарт Тоқаев.

Динмухамед Бейсембаев

19.05.2026

Изображение записи

Президент Алтын Орданың зияткерлік мұрасын зерделеуді ұсынды

Елордадағы Тәуелсіздік сарайында өтіп жатқан «Алтын Орда — дала өркениетінің үлгісі: тарих, археология, мәдениет, бірегейлік» атты Халықаралық симпозиумда Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев Алтын Орданың зияткерлік мұрасын зерделеуді ұсынды. - Алтын Орда феноменін мыңдаған жыл бойы Еуразия жүрегінде қалыптасқан бай интеллектуалдық кеңістіктен бөліп қарай алмаймыз. Орта ғасырларда Ұлы дала озық идеяларды ұсынған әлемдік орталықтардың біріне айналғаны мәлім. Орталық Еуразиядағы көшпелілер тіршілігінен, түркі-моңғол мұраларынан, ислам дәстүрлерінен және христиан қауымдастығына жататын халықтардың дүниетанымдық қағидаттарынан нәр алған ақыл-ойдың құнарлы топырақта қанат жаюы заңды еді. Бұл идеялар эволюциясы үздіксіз жүрген кезең еді. Әр ғасыр Ұлы даланың ақыл-ой кенін байытып, жаңа құндылықпен толықтырып отырды, - деді Мемлекет басшысы. Президенттің пайымынша, осы терең сабақтастықты түйсінбей, Алтын Орданың өркендеу сырын объективті бағалау қиын. - Әлбетте, бұл орайда Алтын Орданың негізі қаланғанға дейінгі кезеңдерде өмір сүрген әйгілі ойшылдардың ғылыми, философиялық, әдеби мұраларының мән-маңызы зор. Ең алдымен, тарихта Аристотельден кейінгі «Екінші ұстаз» атымен мәлім әлемдік философияның негізін қалаушылардың бірі – Әбу Насыр әл-Фарабидің орны ерекше. Ол «Қайырымды қала тұрғындары» трактатында әділдіктен айнымау, білімге құштарлық және адамгершілік қасиеттерді шыңдау арқылы баршаға бірдей игілікке қол жеткізуге болатынын жан-жақты айтқан. Оның ойлары түрік, мұсылман әлеміндегі кейінгі саяси-философиялық дәстүрлерді түсінуге маңызды бағдар болды,- деді Қасым-Жомарт Тоқаев.

Динмухамед Бейсембаев

19.05.2026

Изображение записи

Қазақстанның ұлттық валютасы — теңге атауы ұлыстың «данг» сөзінен тамыр тартады — Тоқаев

Қазақстанның ұлттық валютасы — теңге атауы ұлыстың «данг» сөзінен тамыр тартады. Бұл туралы елордадағы Тәуелсіздік сарайында өтіп жатқан «Алтын Орда — дала өркениетінің үлгісі: тарих, археология, мәдениет, бірегейлік» атты Халықаралық симпозиумда Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев айтты. — Көптеген беделді ғалымдардың пікірінше, қазір Алтын Орданың ақша жүйесінде мән-маңызы айрықша жаңалықтар ашылып жатыр. Археологтер осы кезге дейін беймәлім болып келген ондаған тиын сарайын тапты. Мамандардың айтуынша, нағыз өрлеу кезеңінде Алтын Ордада шамамен 28 миллион күміс тиын соғылған. Қазіргі таңда мемлекеттік және жеке қордағы сол дәуірге тиесілі тиындардың жалпы саны бір миллионға жетеді. Қазақстанның ұлттық валютасы — теңге атауы ұлыстың «данг» сөзінен тамыр тартады. «Деньги» сөзінің түбірі де осы ұғымнан тараған болуы мүмкін, — деді Қасым-Жомарт Тоқаев. Президенттің пайымынша, бұған жай ғана лингвистикалық сәйкестік ретінде қарауға болмайды. Бұл — кең байтақ аймағымызда пайда болған ақша жүйесінің Алтын Орда заманында жасалғанын көрсететін нақты дәлел. — Алтын Орда Ұлы Жібек жолының солтүстік тармағын түгел бақылауда ұстап, даланы қауіпсіз тасымал дәлізі ретінде дамытты. Жошы Ұлысының аумағы арқылы жыл сайын мыңдаған тонна тауар өтіп жатты. Атап айтқанда: Қытайдан — жібек, Үндістаннан — дәмдеуіштер, Ресей жерінен — тері өнімдері, Еуропадан, Таяу және Орта Шығыс елдерінен — қолөнер бұйымдары тасымалданды, — деді Мемлекет басшысы. Фото: Александр Павский / Казинформ

Динмухамед Бейсембаев

19.05.2026

Изображение записи
LogoСкачивайте мобильное приложение