Елде жүріп жатқан конституциялық реформа тек мемлекеттік басқару жүйесін емес, азаматтардың күнделікті өміріне қатысты маңызды мәселелерді де қамтуды көздейді.
«Ана үйі» қоғамдық қорының директоры Айнагүл Нұртазинаның пікірінше, бүгінде Қазақстанда белсенді талқыланып жатқан конституциялық реформа елдегі басты қоғамдық-саяси оқиғалардың біріне айналуы мүмкін. Оның айтуынша, ұсынылып отырған көптеген өзгерістерге қоғамда сұраныс бұрыннан бар, ал реформаның өзі Мемлекет басшысының бастамасымен жүзеге асырылуда.
Сонымен қатар, қоғамда «Конституцияға не үшін өзгерістер қажет, егер ол түсінікті әрі жақында ғана толықтырылған болса?» деген сұрақтардың туындауы заңды. Алайда, азаматтарды алаңдататын көптеген тұрмыстық және әлеуметтік мәселелер – отбасылық қатынастар, сот тәжірибесі, діни көріністер, білім беру саласы және өзге де бағыттар – өз шешімін жоғары заңнамалық деңгейде табуы тиіс.
Айнагүл Нұртазина негізгі қағидалары 30 жылдан астам уақыт бұрын қабылданған құжаттың заман талабына сай жаңартуды қажет ететінін атап өтті. Қазіргі таңда Конституциялық комиссия Қазақстанның жаңа Конституциясының алғашқы жобасын дайындап үлгерді.
Жобада Негізгі заңның преамбуласында Қазақстан Республикасының зайырлы, құқықтық және әлеуметтік мемлекет екені, ал адам, оның өмірі, құқықтары мен бостандықтары ең жоғары құндылықтар ретінде айқындалатыны нақты көрсетілген. Егемендік пен Тәуелсіздік, аумақтық тұтастық және республикалық басқару нысаны өзгермейтін құндылықтар ретінде бекітіледі. Сондай-ақ биліктің бірден-бір көзі әрі оның егесі Қазақстан халқы екені конституциялық норма ретінде нақтыланады.
Әлеуметтік блокта отбасы мен балаларды қорғау тетіктері күшейтіліп, ер мен әйел арасындағы некенің еріктілігі айқындалады. Ал саяси жүйедегі басты жаңалықтардың қатарында Вице-Президент лауазымының енгізілуі, екі палаталы Парламенттің бір палаталы Құрылтайға айналуы және тұрақты Халық Кеңесінің құрылуы бар.
Халық Кеңесіне елдің барлық өңірлері мен этностарының өкілдері – депутаттар, қоғам қайраткерлері, үкіметтік емес ұйым өкілдері және басқа да азаматтар кіреді деп жоспарлануда. Бұл заң жобаларын әзірлеу мен қабылдау процесін жеделдетіп, заңнамалық бастамалардың тікелей қоғамнан шығуына мүмкіндік береді.
Айнагүл Нұртазинаның айтуынша, жаңа Конституция жобасы алдағы уақытта барлық деңгейде кеңінен талқыланады, ал оны қабылдау тек жалпыұлттық референдум арқылы жүзеге асатын болады. Бұл өз кезегінде реформаның ашықтығы мен заңдылығын қамтамасыз етеді.
Қажет болса, мәтінді белгілі бір БАҚ форматына бейімдеп, көлемін қысқарту немесе сараптамалық екпінін күшейтуге болады.
